Het project Verrommeling heeft gedurende de jaren 2008-2010 ruime aandacht gekregen binnen De Natuur- en Milieufederaties. Op een interactieve manier is geïnventariseerd welke ontwikkelingen burgers in het landschap als storend ervaren en waarom zij dat als storend ervaren. De Provinciale Milieufederaties hiervan een analyse gemaakt en gezocht naar mogelijke oplossingen van verrommeling van het landschap. Het project heeft als doel om verstoringen van het landschap in de toekomst te voorkomen.
De Natuur en Milieufederatie Groningen wilde van de inwoners van de provincie weten welke ontwikkelingen in het landschap als storend worden ervaren. Door inzet van de website Verknipt Landschap, een promotieteam en een landschapsenquête in het Dagblad van het Noorden reageerden 1888 mensen. Door deze hoge respons is een goed beeld gekregen van wat als verrommeling wordt ervaren in het Groningse buitengebied.
Karakteristieke kernwaarden
Uit de reacties bleek dat er veel waarde wordt gehecht aan zogenoemde karakteristieke kernwaarden van het landschap. Dit wil zeggen de ‘rust en stilte’, ‘weidse open vergezichten’, ‘wierden, dijken en maren’ en ‘duisternis’. De verstoring hiervan werd als zeer negatief ervaren. Inwoners van de provincie Groningen vinden het bovendien een negatieve ontwikkeling als dijken en maren verdwijnen. Maar ook de toename van nachtelijke verlichting in landelijk gebied, schaalvergroting in de landbouw (zoals grotere percelen en megastallen), het ontstaan van woonenclaves in landelijk gebied en de uitbreiding van bedrijventerreinen werden door een grote meerderheid als negatief gekenmerkt.
Provincie pikt signaal op
Uit het onderzoek is gebleken dat de zorg over verrommeling van het landschap groot is. Dit sterke signaal is aan de Provincie Groningen meegegeven. In de praktijk blijken bij nieuwe ontwikkelingen de landschapswaarden van ondergeschikt belang te zijn. Om voortgaande verrommeling van het landschap in de toekomst te voorkomen is het van belang dat karakteristieke landschapselementen nauwkeurig worden vastgelegd en beschermd. De provincie Groningen heeft in 2009 met het nieuwe Provinciaal Omgevingsplan (POP 3) en de bijbehorende verordening een belangrijke eerste stap gezet door de karakteristieke landschapskenmerken en natuurwaarden op kaart vast te leggen. Hiermee heeft de provincie het grote maatschappelijke belang van deze landschapswaarden erkend en zorgt zij dat ze ook in de toekomst behouden zullen blijven. De Natuur en Milieufederatie vindt dit een eerste goede stap. Zij zal zich blijven inzetten om de landschapskenmerken op deze wijze te beschermen.
Draagkracht van het landschap
Uit de analyse van de Milieufederaties bleek verder dat het van belang is om bij nieuwe ontwikkelingen uit te gaan van de draagkracht van het landschap. Via deze benadering wordt vooraf vanuit de kernkarakteristieken van het landschap beredeneerd welke ontwikkelingen waar mogelijk zijn, en misschien nog wel belangrijker: waar deze niet mogelijk zijn. Voor het beleidsalternatief intensieve veehouderij van de provincie Groningen wordt deze aanpak gebruikt. In gebieden met recreatieve, landschappelijke en natuurwaarden is een verdere uitbreiding van de intensieve veehouderij niet wenselijk en zal aan banden worden gelegd. Voor schaalvergroting in de landbouw kan een dergelijke aanpak ook als leidraad dienen.
Regionale afstemming
Bij nieuwe woningbouw en de aanleg van nieuwe bedrijventerreinen blijkt regionale afstemming het sleutelwoord te zijn. In het verleden bleken gemeenten te vaak met elkaar te concurreren door met de aanleg van bedrijventerreinen en uitgifte van grond voor woningbouw vaak dezelfde markt aan te boren. Met als gevolg braakliggende terreinen en een onnodige aantasting van het landschap. De provincie Groningen heeft in het POP 3 regionale afspraken vastgelegd over nieuwe locaties en de hoeveelheid ruimte die beschikbaar is voor bedrijventerreinen en woningbouw. Op deze manier kunnen negatieve ontwikkelingen in de toekomst worden voorkomen.
Burgerparticipatie
Uit de analyse van de Milieufederaties kwamen ook belangrijke tips voor gemeenten naar voren. Gemeenten kunnen belangrijke landschapskenmerken beschermen door deze goed vast te leggen in bestemmingsplannen. Zij dienen toe te zien op naleving van het beleid en moeten hier ook op handhaven. Daarnaast blijken de inwoners nog te weinig te worden betrokken door gemeenten bij het aanwijzen van te beschermen landschapswaarden en de afweging bij nieuwe ontwikkelingen. Inwoners zijn vaak betrokken bij hun eigen leefomgeving en willen daarover graag meedenken en meepraten. Het is verstandig om inwoners in een vroeg stadium te betrekken. Zij bekijken de ontwikkelingen vanuit een ander gezichtspunt en komen vaak met frisse en vernieuwende ideeën.
Het mooie Groninger Landschap blijft ook na het afsluiten van het project Verrommeling een belangrijk onderwerp van de Natuur en Milieufederatie Groningen. In 2011 wil zij via het Netwerk Ruimtelijke Ordening (RO) burgers betrekken bij het in kaart brengen van karakteristieke landschapselementen uit hun directe omgeving.
Contactpersoon:Marjolijn Tijdens (m.tijdens@nmfgroningen.nl)
